Dom przyszłości nie musi być futurystycznym budynkiem z katalogu technologii. Może być zwykłym domem lub mieszkaniem, które zużywa mniej energii, korzysta z odnawialnych źródeł, lepiej zarządza ciepłem, wykorzystuje materiały o mniejszym śladzie środowiskowym i w sprzyjających warunkach produkuje więcej energii, niż samo potrzebuje. Właśnie w tym kierunku idzie unijny projekt REN+HOMES, poświęcony dodatnio energetycznym i bardziej cyrkularnym budynkom mieszkalnym.
Czym jest REN+HOMES?
REN+HOMES, czyli Renewable Energy-based Positive Homes, to projekt finansowany przez Unię Europejską, którego celem jest rozwijanie rozwiązań dla budynków mieszkalnych dodatnio energetycznych. Chodzi o takie domy i zespoły mieszkaniowe, które nie tylko ograniczają zużycie energii, ale potrafią też wytwarzać jej nadwyżkę z odnawialnych źródeł.
Projekt nie koncentruje się wyłącznie na jednym urządzeniu, materiale albo technologii. Jego sens jest szerszy: połączyć architekturę, inżynierię, odnawialne źródła energii, systemy zarządzania budynkiem, magazynowanie energii i zasady gospodarki obiegu zamkniętego. Dzięki temu zielony dom nie ma być tylko budynkiem z panelami fotowoltaicznymi na dachu, lecz dobrze zaprojektowanym systemem.
REN+HOMES pokazuje, że zielona transformacja budownictwa nie polega na jednej modnej technologii. Chodzi o cały sposób projektowania, budowania i użytkowania domów - od materiałów po energię, komfort mieszkańców i koszty codziennego życia.
To ważny przykład projektu unijnego, ponieważ dotyczy problemu bardzo bliskiego zwykłym mieszkańcom Europy. Energia, ogrzewanie, rachunki, jakość powietrza, izolacja budynku i dostępność mieszkań to tematy, które nie są abstrakcyjną polityką klimatyczną. To codzienne sprawy każdej rodziny, wspólnoty mieszkaniowej i właściciela domu.
Dlaczego Unia interesuje się zielonymi domami?
Budynki są jednym z najważniejszych obszarów europejskiej transformacji energetycznej. To w nich zużywa się ogromną ilość energii na ogrzewanie, chłodzenie, ciepłą wodę, oświetlenie i codzienne funkcjonowanie. Jeśli domy są słabo ocieplone, źle zaprojektowane albo zależne od paliw kopalnych, trudno mówić o realnym ograniczaniu emisji i kosztów energii.
Właśnie dlatego Unia Europejska finansuje projekty, które szukają praktycznych sposobów na zmianę budownictwa. Nie chodzi tylko o nowe przepisy, ale także o testowanie rozwiązań, sprawdzanie ich w realnych warunkach i przygotowanie takich metod, które później mogą być wykorzystane przez projektantów, firmy budowlane, samorządy oraz inwestorów.
REN+HOMES wpisuje się w ten kierunek. Łączy kilka tematów, które w najbliższych latach będą coraz ważniejsze: efektywność energetyczną, odnawialne źródła energii, magazynowanie energii, recykling materiałów, ograniczanie emisji oraz dostępność ekonomiczną nowoczesnych rozwiązań dla mieszkańców.
Dom dodatnio energetyczny - co to znaczy?
Dom dodatnio energetyczny to budynek, który w określonym bilansie potrafi wytworzyć więcej energii, niż sam zużywa. Nie oznacza to, że każdego dnia i o każdej godzinie jest całkowicie niezależny od sieci. W praktyce chodzi o roczny lub okresowy bilans energii, który dzięki dobremu projektowi i odnawialnym źródłom może być dodatni.
Aby taki efekt był możliwy, nie wystarczy dołożyć instalacji fotowoltaicznej do dowolnego budynku. Najpierw trzeba ograniczyć zapotrzebowanie na energię. Pomagają w tym dobra izolacja, szczelność, odpowiednie okna, wentylacja, odzysk ciepła, właściwe ustawienie budynku względem słońca i rozwiązania chroniące przed przegrzewaniem latem.
Dopiero potem dochodzą technologie produkujące i magazynujące energię. Mogą to być panele fotowoltaiczne, pompy ciepła, systemy zarządzania zużyciem energii, lokalne magazyny energii, a w bardziej zaawansowanych wariantach także rozwiązania związane z wodorem. Dom dodatnio energetyczny nie jest więc pojedynczym produktem, ale wynikiem wielu dobrze dobranych decyzji.
| Element domu dodatnio energetycznego | Znaczenie dla mieszkańców |
|---|---|
| Dobra izolacja | Mniejsze straty ciepła i niższe zapotrzebowanie na ogrzewanie |
| Odnawialne źródła energii | Produkcja energii na miejscu, zwykle z wykorzystaniem słońca lub innych lokalnych źródeł |
| Inteligentne zarządzanie energią | Lepsze dopasowanie zużycia energii do produkcji, potrzeb domowników i warunków pogodowych |
| Magazynowanie energii | Możliwość wykorzystania nadwyżek w późniejszym czasie |
| Materiały cyrkularne | Mniejszy ślad środowiskowy budowy i większe znaczenie recyklingu |
Jakie rozwiązania rozwija REN+HOMES?
REN+HOMES rozwija zestaw wielu rozwiązań technicznych i projektowych. Wśród nich pojawiają się technologie związane z odnawialną energią, materiały budowlane z recyklingu, inteligentne systemy zarządzania energią, rozwiązania dla magazynowania oraz metody projektowania dodatnio energetycznych domów i dzielnic mieszkaniowych.
Ważne jest to, że projekt nie traktuje zielonego domu jako luksusowego dodatku dla niewielkiej grupy inwestorów. Jednym z istotnych wyzwań jest dostępność takich rozwiązań. Jeżeli dom przyszłości ma mieć znaczenie społeczne, powinien być możliwy do powielania, dostosowania do różnych warunków klimatycznych i wykorzystania nie tylko w nowych budynkach, ale także przy modernizacji istniejących zasobów mieszkaniowych.
To podejście jest szczególnie ważne w Europie, gdzie wiele budynków mieszkalnych powstało dekady temu. Sama budowa nowych, wzorcowych domów nie wystarczy. Ogromne znaczenie ma także renowacja istniejących budynków, poprawa ich efektywności energetycznej i ograniczanie kosztów użytkowania.
Zielony dom nie zaczyna się od technologii, ale od pytania, jak zmniejszyć straty energii. Dopiero dobrze zaprojektowany i oszczędny budynek może w pełni wykorzystać potencjał odnawialnych źródeł energii.
Nie tylko energia, ale też materiały
W projektach dotyczących zielonego budownictwa bardzo często mówi się o energii, panelach, pompach ciepła i rachunkach. REN+HOMES pokazuje jednak, że równie ważne są materiały. Budynek ma swój ślad środowiskowy jeszcze zanim ktoś w nim zamieszka. Powstaje on podczas produkcji materiałów, transportu, budowy, remontów i późniejszej rozbiórki.
Dlatego coraz większe znaczenie ma budownictwo cyrkularne. Oznacza ono takie projektowanie, w którym materiały mogą być dłużej używane, łatwiej naprawiane, odzyskiwane, ponownie przetwarzane albo wykorzystywane w kolejnych inwestycjach. W praktyce chodzi o odejście od schematu: wydobyć, wyprodukować, zużyć, wyrzucić.
Dla mieszkańca może się to wydawać mniej widoczne niż instalacja na dachu, ale z punktu widzenia całej gospodarki ma ogromne znaczenie. Jeżeli budownictwo ma być bardziej ekologiczne, trzeba myśleć nie tylko o rachunkach za prąd, ale także o tym, z czego i jak budujemy.
Cztery demonstracje w Europie
Bardzo ważnym elementem REN+HOMES są demonstracje prowadzone w realnych warunkach. To odróżnia projekty badawczo-rozwojowe od samej teorii. Pomysły na zielone domy muszą zostać sprawdzone nie tylko w dokumentach, ale także w konkretnych budynkach, klimacie, przepisach, kosztach i zachowaniach użytkowników.
Projekt przewiduje demonstracje w różnych częściach Europy, między innymi w Austrii, Hiszpanii, Rumunii i Estonii. To ważne, bo dom działający dobrze w jednym kraju nie musi być automatycznie najlepszym rozwiązaniem w innym miejscu. Inne są temperatury, nasłonecznienie, dostępne technologie, ceny energii, zwyczaje mieszkańców i lokalne przepisy.
Takie porównanie pomaga tworzyć rozwiązania bardziej elastyczne. Unijny projekt nie ma więc tylko udowodnić, że "da się" zbudować nowoczesny zielony dom. Ma również pokazać, jak dostosować metody do różnych warunków i jak przygotować rozwiązania, które mogą być powielane w innych miejscach.
Co ten projekt może zmienić?
REN+HOMES nie sprawi, że wszystkie europejskie domy od razu staną się dodatnio energetyczne. Tak nie działa żaden pojedynczy projekt. Jego znaczenie polega raczej na testowaniu kierunku, który może być później rozwijany przez rynek, administrację, projektantów i kolejne programy wsparcia.
Jeżeli rozwiązania okażą się skuteczne, mogą pomóc w tworzeniu standardów dla przyszłego budownictwa. Mogą też ułatwić podejmowanie decyzji samorządom, inwestorom i firmom, które chcą budować lub modernizować budynki w sposób bardziej odpowiedzialny energetycznie.
Najciekawsze w tym projekcie jest to, że łączy klimat z codziennością. Zielone domy nie są tylko elementem polityki środowiskowej. Mogą oznaczać niższe rachunki, większy komfort cieplny, lepszą jakość powietrza w budynku, mniejszą zależność od wahań cen energii i większą odporność na kryzysy energetyczne.
REN+HOMES pokazuje, że europejska transformacja energetyczna nie kończy się na elektrowniach i sieciach przesyłowych. Zaczyna się także w zwykłych domach - w ścianach, oknach, dachu, instalacjach i codziennych decyzjach mieszkańców.
Źródła i dodatkowe opracowania:
- CORDIS - karta projektu REN+HOMES: https://cordis.europa.eu/project/id/101103450
- REN+HOMES - oficjalna strona projektu: https://renplushomes.eu/project/
- Zielone Domy - serwis o domu, ogrodzie i ekologicznych rozwiązaniach: https://www.zielonedomy.net.pl/